Μετά την από 16-4-2024 επιστολή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Εύβοιας προς τον Δήμο Χαλκιδέων με την οποία ζητήθηκε η «… λήψη μέτρων οδικής ασφάλειας για την απαγόρευση της διέλευσης πεζών και οχημάτων από την οδό Σταμάτη λόγω ύπαρξης επικινδύνως ετοιμόρροπων κτιρίων …» τμήμα του Κάστρου, του Ιστορικού Κέντρου της Χαλκίδας έκλεισε με λαμαρίνες.
Οι γραφικές οδοί Τιμαγόρα και Σταμάτη δεν είναι πλέον προσπελάσιμες από οχήματα και ανθρώπους, ενώ τα σπίτια στην οδό Σταμάτη δεν είναι προσβάσιμα από τους ιδιοκτήτες τους.
Η περιοχή του Κάστρου χαρακτηρίζεται από μικρές οικογενειακές κατοικίες χαμηλής δόμησης με κεραμοσκεπή και αυλή, που κατοικούνται ανελλιπώς εδώ και πολλές δεκαετίες δίνοντας το στίγμα μιας καθημερινότητας που εκλείπει και που δίνει πνοή, αισθητική και ταυτότητα στην περιοχή. Το κλείσιμό τους προκάλεσε τέτοιο σοκ στους κατοίκους της περιοχής που ήταν αδύνατη η οποιαδήποτε άμεση αντίδραση.
Οι άνθρωποι που ζωντάνευαν την οδό Σταμάτη δεν έχουν πλέον πρόσβαση στην κατοικία τους παρά μόνο από την πολύ στενή οδό Τυνίχου. Κανείς δεν μπορεί φυσικά να ζήσει σε ένα σοκάκι σφραγισμένο με λαμαρίνες του Δήμου Χαλκιδέων χωρίς καμία προοπτική ανοίγματος αυτού του δημόσιου δρόμου και δίχως ασφάλεια, λόγω αδυναμίας πρόσβασης ασθενοφόρου και πυροσβεστικού οχήματος.
Οι κατοικίες και τα δρομάκια του Κάστρου αποτελούν τον συνδετικό ιστό, μιας ιστορικής αστικής οντότητας μέσα στην οποία βρίσκονται μοναδικά μνημεία: η Αγ. Παρασκευή, η Εβραϊκή Συναγωγή, το Τζαμί, το Λαογραφικό Μουσείο, η Οικία Βάϊλου, η Οικία Παίδων (υπό διαμόρφωση), το Πολεμικό Μουσείο, η Δημοτική Πινακοθήκη Μυταρά, οι Δεξαμενές, (καταφύγιο κάτω από την πλατεία Πεσόντων Οπλιτών), το Διασωθέν τμήμα του τείχους, και τμήμα της Τάφρου στη σχολή πεζικού.
Η μεγάλη σημασία της περιοχής φαίνεται και στην προαναφερθείσα επιστολή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Εύβοιας όπου επισημαίνεται στον Δήμο Χαλκιδέων ότι «… οφείλει να παρακολουθεί και να ελέγχει οποιεσδήποτε επεμβάσεις στη συγκεκριμένη περιοχή η οποία βρίσκεται εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου της πόλης της Χαλκίδας … και στον περιβάλλοντα χώρο των μεσαιωνικών μνημείων του ιστορικού κέντρου της.» Δυστυχώς όμως η διαχρονική πολιτική του Δήμου μας άφησε στην αφάνεια αυτό που είναι το πιο σημαντικό κομμάτι της πόλης μας, το Ιστορικό Κέντρο της Χαλκίδας.
Είναι αυτονόητο και σεβαστό ότι η ασφάλεια αποτελεί προτεραιότητα. Μπροστά σε έναν ξαφνικό κίνδυνο η περιφρούρηση της ανθρώπινης ζωής είναι κύριο μέλημα και υποχρέωση των αρχών του τόπου. Επειδή όμως ζούμε στον 21ο αιώνα, προφανώς έχουμε τη γνώση και τα υλικά προφύλαξης των αρχιτεκτονικών αυτών κειμηλίων μέχρι την τελική αναστήλωση και ανάδειξή τους.
Δεδομένου λοιπόν ότι η σύγχρονη τεχνολογία μας δίνει τα μέσα, αυτό που απαιτείται μετά τα πρώτα επείγοντα μέτρα ασφάλειας, είναι η βούληση της πολιτείας να προχωρήσει άμεσα σε επείγουσα σχετική μελέτη και ενέργειες ώστε να εξασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της καθημερινής ζωής.
Συνεπώς, η πολιτεία οφείλει να προχωρήσει τάχιστα σε εκπόνηση σχεδίου και ενέργειες για την επισκευή των ετοιμόρροπων/επικίνδυνων κτιρίων και την επαναφορά της κανονικότητας στη ζωή των κατοίκων που ξεσπιτώθηκαν.
Είναι γεγονός ότι έχουν υπάρξει στο παρελθόν ανάλογες τέτοιες περιπτώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό που αντιμετωπίσθηκαν επιτυχώς στοχεύοντας αφενός, στην κτιριακή υποδομή που έχρηζε επισκευής/αποκατάστασης και αφετέρου, στον ανθρώπινο παράγοντα που επιζητούσε ανακούφιση, επίλυση της αιφνίδιας αλλαγής και επαναφορά στην κανονικότητα της ιδιωτικής, οικογενειακής και κοινωνικής του ζωής.
Προκύπτει συνεπώς το πιεστικό ερώτημα: έως πότε θα ισχύει ο αποκλεισμός δρόμων και κτιρίων του ιστορικού Κάστρου της Χαλκίδας και παράλληλα, ποια μέτρα ετοιμάζονται να εφαρμοστούν από την πολιτεία για να αντιμετωπιστεί οριστικά το πρόβλημα; Όσο η απάντηση καθυστερεί, οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό, ενώ τα σπίτια παραμένοντας ακατοίκητα και ασυντήρητα σύντομα θα μετατρέπονται σταδιακά σε σωρούς μπάζων.
Μια βόλτα στην περιοχή της Αγίας Παρασκευής στην Χαλκίδα προκαλεί θλίψη βλέποντας την εγκατάλειψη, εκ μέρους των τοπικών θεσμών και την κατάρρευση οικημάτων που κρύβουν μέσα τους την τεράστια ιστορία της πόλης μας.
Δυστυχώς, η εικόνα που σήμερα βλέπουμε στις οδούς Σταμάτη και Τιμαγόρα, σύντομα θα χαρακτηρίζει ολόκληρο το Κάστρο: υπάρχουν ερείπια και μισογκρεμισμένα σπίτια, δεν υπάρχει ζωή και ανθρώπινη παρουσία, ενώ η πολιτισμική συνέχεια έχει διακοπεί από προστατευτικές λαμαρίνες.
Επειδή μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει καμία ενέργεια και προγραμματισμός για άμεση αποκατάσταση των επικινδύνων οικοδομικών στοιχείων αποσκοπώντας στην πολεοδομική επαναλειτουργία της περιοχής αυτής και αφετέρου, ότι «ουδέν μονιμότερο του προσωρινού», υπάρχει κίνδυνος η σημερινή «έκτακτη και προσωρινή» κατάσταση να γίνει μόνιμη με μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Για τον λόγο αυτό εκφράζουμε την βαθιά ανησυχία μας ότι το αποτέλεσμα του κλεισίματος της περιοχής με λαμαρίνες εκτός από την αδυναμία πρόσβασης των κάτοικων στα σπίτια και στην γειτονιά τους, θα δημιουργήσει συνθήκες σταδιακής κατάρρευσης των σπιτιών του ιστορικού κέντρου της Χαλκίδας που κατοικήται συνεχώς για χιλιετίες, και μετατροπής σε ερείπια του παλαιότερου αστικού τοπόσημου που αποτελεί την καρδιά της πολιτισμικής κληρονομιάς της πόλης μας.
Αυτή τη στιγμή στην περιοχή Κάστρο της Χαλκίδας στους αποκλεισμένους με λαμαρίνες δρόμους και στα σπίτια που καταρρέουν δεν υπάρχουν άνθρωποι και συνεπώς έχει διακοπεί η κοινωνικο-πολιτισμική δυναμική και δημιουργία.
Στην άυλη και υλική πολιτιστική μας κληρονομιά, που προστατεύεται από την ΟΥΝΕΣΚΟ δεν περιλαμβάνονται μόνο τα αρχαία και νεότερα μνημεία μας αλλά και κατοικίες, αντικείμενα καθώς και δρώμενα της καθημερινής ζωής των ανθρώπων που κατοικούν στην κάθε περιοχή.
Ο τόπος και ο χρόνος αποκτούν νόημα μόνο λόγω της ύπαρξης των ανθρώπων, των κατοίκων και μελών της κοινωνίας που ζει, δημιουργεί, συντηρεί και αναζωογονεί τον υλικό μας πολιτισμό. Δεν υπάρχει μέλλον χωρίς παρελθόν αλλά προφανώς δεν μπορούμε να μιλάμε για μέλλον και παρελθόν αν δεν υπάρχουν άνθρωποι! Είναι τα μέλη της κοινωνίας που ζει σε κάθε συγκεκριμένο τόπο και στο πέρασμα του χρόνου δημιουργούν πολιτισμό.
Οι κατοικίες με την μοναδική ιστορική αρχιτεκτονική δομή στο Κάστρο εξακολουθούν και υφίστανται μόνο και μόνο διότι υπάρχουν οι κάτοικοι που παλεύουν με τις ιδιαιτερότητες του ιστορικού αυτού χώρου. ΕΠΙΛΕΓΟΥΝ να ζουν στο σπίτι και στη γειτονιά που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν, κρατώντας ζωντανή την τοπική κοινότητα στο ιστορικό κέντρο της πόλης, ενώ ταυτόχρονα επιβαρύνονται με ΕΝΦΙΑ και μεγάλα έξοδα συντήρησης ή/και ανακαίνισης της παλαιάς κατοικίας τους, αντί να επιλέξουν την πώλησή της και την απόδρασή τους στα προάστεια. Αγαπούν τη γειτονιά τους και νοιώθουν βαριά ευθύνη για τη διατήρηση της ιστορικότητας, και την ανάδειξη της ταυτότητας της πόλης μας, αλλά και των τρόπων ζωής τους. Αυτή η ιστορικότητα και αυθεντικότητα της περιοχής ιχνηλατείται σε πολύ λίγα σημεία πια.
Οι ιδιοκτήτες των κατοικιών του Κάστρου προσπαθούν να φροντίζουν τις κατοικίες τους λειτουργικά και αισθητικά έρχονται αντιμέτωποι αφενός με ένα κυκεώνα στο γραφειοκρατικό, υποστελεχομένο και χωρίς ειδικό πολεοδομικό σχέδιο καθεστώς, και αφετέρου, με μία εξαιρετικά απαιτητική οικονομικά διαδικασία συντήρησης λόγω παλαιότητας των κτιρίων.
Καταλήγοντας, οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς οφείλουν άμεσα να συνεργαστούν και να εκπονήσουν συγκροτημένο σχέδιο επεμβάσεων που θα έχει ως στόχο την διάσωση του ιστορικού οικιστικού πυρήνα της πόλης μας, της Χαλκίδας, πριν τα σπίτια αυτά ένα-ένα καταρρεύσουν όπως ήδη συμβαίνει.
Θεωρείται παγκόσμια αυτονόητο, ό,τι η προστασία, διατήρηση και ανάδειξη της ιστορικότητας μιας πόλης είναι καθήκον και υποχρέωση της πολιτείας. Μόνο η πολιτεία μπορεί και οφείλει να προστατέψει και να αναδείξει τα πολύτιμα ιστορικά τεκμήρια του τόπου της. Απαιτείται βούληση, σχέδιο και εύρεση χρηματοδότησης.
Ο Σύλλογος Πολιτών “ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ” από το 2008 αφουγκράζεται, αγωνιά και αγωνίζεται για την προστασία, διατήρηση και ανάδειξη αυτής της μοναδικής και πολύτιμης περιοχής της πόλης μας. Είμαστε πρόθυμοι να συμβάλουμε εθελοντικά ακολουθώντας τις υποδείξεις των επίσημων φορέων που εφαρμόζοντας οργανωμένες μελέτες, σχέδια και δράσεις θα προχωρήσουν άμεσα στην προστασία και στην ανάδειξη του Ιστορικού Κέντρου της Χαλκίδας μιας πόλης με ιστορία χιλιετιών.
Απευθύνουμε έκκληση για συμπαράσταση και βοήθεια για άμεση δράση από τους αρμόδιους φορείς με σκοπό:
Τον σχεδιασμό, αποκατάσταση και ένταξη σε σχετικά χρηματοδοτικά προγράμματα των ετοιμόρροπων κατοικιών του Κάστρου πριν γίνουν ερείπια και σωροί μπάζων, καθώς παραμένουν μη ορατοί πίσω από τις λαμαρίνες που κλείνουν τις τοπικές οδούς.
Την επαναφορά με ασφάλεια των κάτοικων στην περιοχή έτσι ώστε να ξαναγίνουν βιώσιμες οι γειτονιές και κατοικήσιμα τα σπίτια, ως «δοχεία ζωής» όπως τα είχε χαρακτηρίσει ο μεγάλος Έλληνας αρχιτέκτονας Άρης Κωνσταντινίδης.
Στο παρελθόν οι προσπάθειες του συλλόγου μας να κινητοποιήσουν τους τοπικούς και άλλους φορείς, ώστε να ενσκήψουν στο σοβαρό ζήτημα της κατάρρευσης και αλλοίωσης μιας ανυπολογίστου ιστορικής αξίας περιοχής, δεν ευόδωσαν. Κανένας τοπικός θεσμός δεν έλαβε σοβαρά υπόψη του την προστασία και ανάδειξη της περιοχής. Σήμερα σύμφωνα με τα μέσα ενημέρωσης διαπιστώνεται το ίδιο πρόβλημα και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας και αναδεικνύεται η ανάγκη προγραμμάτων αποκατάστασής του. Είναι συνεπώς η κατάλληλη στιγμή για συλλογική δράση και ένταξη του προβλήματός μας σε ευρύτερα σχέδια και δράσης του Ελληνικού κράτους.
Το κλείσιμο ιστορικών δρόμων με λαμαρίνες, χωρίς καμιά προοπτική έργων ανάδειξης, προσβάλει την ιστορία μας, τους κατοίκους της περιοχής και συνολικά την πόλη μας, πόσο μάλλον όταν κλείνεται ένας δημόσιος δρόμος χωρίς αυτό να είναι προσωρινό.
Κάνουμε έκκληση σε όλους τους καθ΄ ύλην αρμόδιους φορείς, σε όλους τους αρχιτεκτονικούς συλλόγους, σε όλους τους πολίτες της πόλης της Χαλκίδας, αλλά και στον τύπο, ώστε να αναδειχθεί το επείγον θέμα της κατάρρευσης χώρων και οικιών που φέρουν στα υλικά και στη δομή τους την ιστορία της πόλης μας και ευρύτερα συμπληρώνουν την ιστορία της χώρας μας.
Ο Σύλλογος Πολιτών “ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ” εκπέμπει SOS και ζητά να ξαναγίνει η περιοχή μας «δοχείο ζωής», όπως είναι αδιάλειπτα εδώ και πολλούς αιώνες προσδιορίζοντας πολιτισμικά την ταυτότητα της Χαλκίδας μας.
